دسترسی

شهید بلخی

شاعرِ بزرگِ زمانِ سامانیان/نویسنده: دکتر اَنظورت مَلِک‌زاد به کوشش: دکتر مصطفی باباخانی
280,000 ریال

شهید بلخی شاعرِ بزرگِ زمانِ سامانیان

نویسنده: دکتر اَنظورت مَلِک‌زاد

به کوشش: دکتر مصطفی باباخانی

سرشناسه

:

مَلِک‌زاد، انظورت، 1975

عنوان و نام پديد‌آور

:

شهید بلخی شاعرِ بزرگِ زمانِ سامانیان/ نویسنده: اَنظورت مَلِک­زاد، به کوشش: مصطفی باباخانی

مشخصات نشر

:

تهران، آروَن، 1398.

مشخصات ظاهري

:

162ص.

شابك

:

2 – 689 – 231 -  964 – 978

وضعيت فهرست‌نويسي

:

فيپا.

موضوع

:

ابوالمؤید بلخی، قرن4 ق. – نقد و بررسی

موضوع

:

شعر فارسی- قرن4 ق. – تاریخ و نقد

موضوع

:

Persian Poetry –10th century – History and Criticism

شناسه افزوده

:

باباخانی، مصطفی، 1356، به کوشش

رده­بندی کنگره

:

1398 8 ش 8 م / 4395 PIR

رده­بندی دیویی

:

21 / 1 فا 8

شماره كتابخانه ملي

:

5600679

سَرسخن

شهید ابوالحسن بلخی یکی از شاعران و حکیمان بزرگ و مشهورِ دورۀ سامانیان و معاصر با رودکی سمرقندی و از دوستان و هم‌نشینانِ وی بوده است؛ امّا آن‌چنان‌که باید، شناخته‌شده نیست و دربارۀ وی تحقیقِ جدّی‌ای صورت نگرفته است. این مسئله، البتّه بی‌دلیل هم نیست؛ زیرا تنها صدوچند بیت از شعرهای وی در تذکره‌ها و جُنگها و یا بعضی فرهنگها باقی مانده است و اخبار و اطّلاعات زیادی هم در این زمینه به ما نرسیده است؛ بنابراین، پژوهش دربارۀ حال و آثار وی بسیار دشوار به نظر می‌رسد.

دربارۀ شهید بلخی، گرچه در کتابهای تاریخ‌ادبیّات، فرهنگ‌نامه‌ها، دانشنامه‌های ادبی و اثرهایی که دربارۀ پیشگامانِ شعر فارسی و یا مجموعه‌های شاعرانِ بی‌دیوان گردآوری شده است، نوشته‌ها و یادداشتهایی کوتاه و پراکنده در حدّ یک مقالۀ کوتاه و دائرۀالمعارفی دیده می‌شود، امّا تاکنون در ایران هیچ کتاب مستقلّ علمی و تحقیقی‌ای نوشته نشده است؛ به‌جز واژه‌نامۀ بَسامدیِ شعرهای شهید بلخی، فراهم‌آوردۀ محمود منشی (تهران: فرهنگستان زبان ایران، 2535) که پژوهشی است در حوزۀ لغت‌نگاری و زبان‌شناسی و در نوع خود، بسیار ارزنده و کارآمد.

کتابِ شهید بلخی شاعر بزرگ زمان سامانیان نوشتۀ خانم دکتر اَنظورت مَلِک‌زاد که اینک در این شکل و شمایل با الفبای فارسی چاپ و منتشر می‌شود، حاصل تحقیقات یکی از پژوهشگرانِ معتبر تاجیک است و می‌توان آن را اوّلین تک‌نگاری (مونوگرافی) دربارۀ شهید بلخی در ایران به شمار آورد. این کتاب، گرچه حجم چندان زیادی ندارد، امّا تمام پهلوهای حال و احوال و زندگی و اشعار و زبان و... شهید بلخی را دربرگرفته است؛ به‌ویژه جنبه‌های هنری و خلّاقیّت ادبی شهید بلخی و سبک و شکل و محتوای شعرهایش بر پایۀ همین اندک‌بیتهای باقی‌مانده، با دقّتْ بررسی و از دیدِ نقد ادبی تحلیل و توصیف شده است.

کتابِ پیشِ رو را که در اصل در تاجیکستان به الفبای سیرلیک نوشته و منتشر شده است (دوشنبه: عرفان، 2016)، خودِ نویسنده به نگارندۀ این سطور هدیه دادند و بنا به درخواستِ این‌جانب، از سرِ مهر و بزرگواری اجازۀ برگردان و تصحیح و ویرایشِ آن را به من سپردند. البتّه صورتِ الکترونیکی کتاب را هم در اختیارم گذاشتند و من نخست از طریقِ نرم‌‌افزارِ برگردانِ متنِ زنده‌‌یاد عبدالرّحیم بهروزیان که در سایتِ پژوهشگاهِ فرهنگِ فارسی-تاجیکی سفارتِ جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستان برای استفادۀ عموم گذاشته‌‌اند به خط فارسی برگردان نمودم و سپس کارِ ویرایش و تصحیح را در پیش گرفتم.

در ویرایشِ این کتاب، کوشش شده است تا با حفظِ سبک نویسنده و نیز حفظ روحِ سبکِ ماوراءالنّهری، متنی پیراسته به دست داده شود تا هم متخصّصان و اهلِ فن بتوانند از آن استفاده کنند و هم دانشجویان و علاقه‌مندان به شعر و ادبیّات فارسی؛ ازاین‌رو، در جاهایی که احتمال می‌رفت فهمِ عبارت برای مخاطبان دشوار باشد، با مشورت و اجازۀ نویسنده، اندک‌تغییراتی صورت گرفته و یا گاه عبارتی، بازنویسی شده است.

انتشار این کتاب در ایران، نخست از این نظر اهمّیّت دارد که با توجّه به اینکه در این زمینه، پیش‌تر هیچ تحقیقی صورت نگرفته است، می‌تواند تااندازه‌ای کمبود در این عرصه را برطرف نماید؛ دیگر اینکه مخاطبان ایرانی با پژوهشگرانِ هم‌زبان خود در آن سوی مرزها و نیز با پژوهشها و سبک و کار آنها بیشتر آشنا می‌شوند و سبب فراهم آمدن زمینه‌های پیوند فرهنگی بیشتری خواهد شد.

از خانم دکتر اَنظورت مَلِک‌زاد که این کتابِ ارزشمند را در اختیار این‌جانب قرار دادند و به بنده اعتماد کردند، بسیار سپاسگزارم. شایان یادآوری است که ایشان پیش‌تر هم در دیگر پژوهشهایم دربارۀ صدرالدّین عینی و ادبیّات تاجیک، راهنماییها و کمکهای فراوان نموده و مشورتها داده‌اند و مهر و محبّتها ورزیده‌اند. در اینجا مناسب است که شرح حال کوتاهی از این پژوهشگرِ ارجمند و فرزانه بیاوریم.

اَنظورت مَلِک‌زاد سال 1975 م. در روستای خُفَر ناحیة سَرِ آسیایِ وادیِ سُرخان‌دریا که مرکزِ مأموریِ آنْ شهرِ تِرمِذ (در ازبکستان امروزی) است، زاده شده است. دانشگاه را در رشتة زبان و ادبیّات تاجیکی در شهر سمرقند به پایان رسانده است. وی از پایان‌نامة کارشناسی ارشد خود با عنوان «حافظْ شاعرِ نیک‌بین» به راهنمایی پروفسور صدری سعدی‌زاده دفاع نموده است. این رساله را استادانْ یکی از بهترین تحقیقات در طول تاریخِ موجودیّت دانشگاه سمرقند شمردند و در عرصۀ حافظ‌پژوهی، دارای نکته‌های جالب و تازه ارزیابی کردند و آن را برای چاپ توصیه نمودند. نگارشِ همین رساله باعث شد تا او را پروفسور رسول هادی‌زاده برای ادامۀ‌ تحصیل به شهر دوشنبه، به پژوهشگاه زبان و ادبیّات به نام رودکی دعوت نماید.

خانم مَلِک‌زاد با راهنمایی پروفسور رسول هادی‌زاده رساله‌ای علمی با عنوانِ «روزگار و آثار ابومنصور دقیقی بلخی» نوشت و از آن باموفّقیّت دفاع کرد و به درجۀ دکتری ادبیّات فارسی نائل گشت.

 نوشته‌های دکتر مَلِک‌زاد به‌طورکلّی مسائل تاریخ‌ادبیّات و نقد ادبی را فرامی‌گیرد؛ دربارة شاعران بزرگِ عهدِ سامانی همچون رودکی، دقیقی، رابعة بلخی، ابوشکور بلخی، همچنین دربارة هنر حماسه‌پردازی فردوسی و نقد حکیمانة او بر «گشتاسپ‌نامۀ» دقیقی، پژوهش نموده است.

ایشان دربارة خصوصیّتهای احیایی-رنسانسیِ ادبیّاتِ دورانِ سامانیان، به‌خصوص ویژگیهای زبانی و سبکِ شاعرانِ این دوره، پژوهشهای گسترده و ارزنده‌ای انجام داده است؛ چنان‌که واژگانِ اشعار استاد رودکی و دقیقی را که بسیاری از آنها برای پارسی‌گویانِ امروز نامفهوم شده است، شرح و تفسیر نموده، در شکلِ فرهنگِ تفسیری آمادة چاپ کرده است.

«سعدی بنیادگذار مکتب خاصّ غزل‌سرایی» هم یکی دیگر از تحقیقات جالبِ اوست.

دکتر اَنظورت مَلِک‌زاد اکنون ساکنِ دوشنبه است و عضویتِ اتّحادیّة روزنامه‌نگاران و نیز اتّحادیّة نویسندگانِ تاجیکستان را دارد. همچنین در پژوهشگاه زبان و ادبیّات به نامِ استاد ابوعبدالله رودکی آکادمی علمهای جمهوری تاجیکستان فعّالیّت دارد.

***

در پایان از دوستِ مهربانم آقای شهرام سلطانی، مدیر انتشارات آروَن و دیگر همکارانش که زمینۀ چاپ و انتشار این اثر را به بهترین وجه فراهم نموده‌‌اند، سپاسگزاری می‌‌کنم. یک گُلِ مقصود در این بوستان/ چیده نشد بی مددِ دوستان.

و لله الحمد اوّلاً و آخراً

دکتر مصطفی باباخانی

بندر بوشهر

اسفندماه 1397